donatieknop english
vrijdag, 02 augustus 2013 09:00

Zeg nee tegen kentekenparkeren!

kentekenKentekenparkeren stuit op maatschappelijke weerstand. Privacy First schiet burgers te hulp.

Als vrije burger heeft u het recht om anoniem te kunnen reizen in eigen land. En dus ook anoniem te kunnen parkeren. Sinds 1 juli jl. geldt in Amsterdam echter kentekenparkeren: als u uw auto in de stad wilt parkeren dient u uw kenteken in te voeren in een automaat. Die automaat is weer gekoppeld aan een centraal systeem waarin uw kenteken wordt geregistreerd. De gemeente beloofde op haar websitepdf dat uw kentekengegevens alleen zouden worden gebruikt voor parkeerdoeleinden en na 24 uur zouden worden gewist. Maar vervolgens bleek dit onzin: uw parkeergegevens bleven 7 jaar (!!) bewaard en konden met andere instanties worden uitgewisseld, bijvoorbeeld met de Belastingdienst. (Update 7 oktober 2013: voortaan zou nog slechts sprake zijn van 13 weken centrale (landelijke) opslag van de Amsterdamse parkeergegevens van 'foutparkeerders', zo stelde de gemeente vandaag tegenover Privacy First.) Zo werd een uurtje parkeren in Amsterdam eigenlijk een verkapte belastingaangifte... en daar had u niet voor betaald! Had u trouwens contant betaald? Om toch nog een beetje anoniem te kunnen blijven? Ook dat kan binnenkort niet meer: de gemeente wil alle (update 7 oktober 2013: een groot deel van alle) parkeerautomaten afschaffen en u verplichten om alleen nog elektronisch te betalen met uw mobiele telefoon. Uw recht om anoniem te kunnen parkeren wordt door de gemeente Amsterdam dus op alle mogelijke manieren geschonden.

Bent u het hier niet mee eens? Of heeft u een boete ontvangen nadat u weigerde om uw kenteken in te voeren of weigerde om elektronisch voor uw parkeerplek te betalen? Stuur dan een protestbrief naar de burgemeester van Amsterdam of, in het geval van een boete, naar de afdeling Bezwaar & Beroep van parkeerbeheerder Cition BV! In tegenstelling tot de gemeente Amsterdam en Cition BV biedt Stichting Privacy First u waar voor uw geld: op onze website kunt u gratis een protestbrief tegen kentekenparkeren aan de burgemeester en/of een bezwaarschrift aan Cition BV downloaden: klik HIER voor de protestbrief en HIER voor het bezwaarschrift (Word-format, scroll omlaag voor ODT-versies). In deze brieven heeft Privacy First alvast enkele bezwaren tegen kentekenparkeren voor u ingevuld. U kunt deze bezwaren eventueel zelf aanpassen, aanvullen of inkorten. Klik HIERpdf voor de brief die Privacy First voorzitter Bas Filippini vandaag verzond aan de burgemeester van Amsterdam. Woont u in een andere gemeente met kentekenparkeren? Dan richt u uw brief simpelweg aan uw eigen burgemeester of uw lokale parkeerbeheerder. Privacy First houdt zich aanbevolen voor een kopie van de reacties die u ontvangt. Ook houden wij ons aanbevolen voor donaties aan onze stichting om de continuïteit van deze (en andere, vergelijkbare) campagnes te helpen waarborgen. Privacy First bereidt bovendien een eigen rechtszaak tegen kentekenparkeren voor. Door een donatie van 50 euro kan iedere burger mede-eiser in deze rechtszaak worden. Vanzelfsprekend garanderen wij daarbij uw anonimiteit! :)

Open source downloads:
Model-protestbrief kentekenparkeren (ODT-format)
Model-bezwaarschrift kentekenparkeren (ODT-format)

Update 19 september 2013: de gemeente Amsterdam laat aan Privacy First weten niet binnen de reguliere termijn van 6 weken op onze protestbrief te kunnen reageren; klik HIERpdf voor de brief die wij vandaag ontvingen. Op 7 oktober as. vindt een gesprek tussen relevante ambtenaren en Privacy First plaats.

Update 7 oktober 2013: vandaag vond een gesprek plaats tussen Privacy First en twee ambtenaren van het verantwoordelijke Parkeerregieorgaan van de gemeente Amsterdam. In dit gesprek verzekerden de ambtenaren ons dat de opslag van parkeergegevens in de gemeente Amsterdam inmiddels zou zijn stopgezet en dat reeds opgeslagen parkeergegevens zijn vernietigd. Naar aanleiding hiervan hebben we bovenstaande modelbrieven ingekort. Op nationaal niveau blijven de Amsterdamse gegevens van 'foutparkeerders' echter 13 weken bewaard (dit i.v.m. de termijnen voor eventueel bezwaar en beroep). Tijdens het gesprek bleek verder dat de gemeente kentekengegevens als zodanig niet als persoonsgegevens (d.w.z. tot individuele burgers te herleiden gegevens) wenst te beschouwen. Privacy First acht dit standpunt volstrekt onbegrijpelijk en in strijd met de Wet bescherming persoonsgegevens. Tevens bleek dat de invoering van privacyvriendelijk parkeren d.m.v. een systeem met parkeervaknummers of d.m.v. vrijwillige (i.p.v. verplichte) kentekenregistratie door de gemeente intern nooit serieus is overwogen. Daarmee zijn de bezwaren van Privacy First tegen kentekenparkeren dus nog lang niet uit de lucht... wordt vervolgd bij de rechter!

Update 4 december 2013: Privacy First is een formele bezwaar- en beroepsprocedure tegen kentekenparkeren gestart, zie www.privacyfirst.nl/acties/item/680-privacy-first-begint-rechtszaak-tegen-kentekenparkeren.html en www.privacyfirst.nl/acties/item/705-privacy-first-zet-actie-tegen-kentekenparkeren-door.html.

Media:
Telegraaf 2 augustus 2013, Oproer digitaal parkeren: Stichting Privacy First roept op tot schriftelijk protest.

Noordhollands Dagblad, 22 augustus 2013, Parkeren 'op kenteken'.

Dichtbij.nl, 28 augustus 2013: D66 uit zorgen over privacy en parkeren in Woerden.

Diverse regionale dagbladen, 29 augustus 2013: 'Trajectcontroles schenden privacyregels'.

RTV Ronde Venen, 13 september 2013: 'Trajectcontroles schenden Europese privacyregels'.

IJmuider Courant, 19 september 2013: 'Nieuwe parkeerpalen gaan vier ton kosten'.

Telegraaf, 15 oktober 2013: Rechtszaak tegen kentekenparkeren; 'uitspraak uitlokken over registratie en privacy'.

Webwereld, 15 oktober 2013: Privacy First lokt zaken tegen kentekenregistratie uit.

Inzendingen van lezers:

Nummerplaat NO-FO-TO (klik op de afbeelding voor een grotere versie)
nummerplaat no-fo-to

 

 

Begeleidend commentaar: "Als protest tegen kentekenregistratie zou iedereen deze nummerplaat naast/boven/onder zijn echte kenteken moeten hangen!"

Een andere lezer liet ons per email het volgende weten: "In Amsterdam gaf ik tot nu toe in de regel kenteken 19-84-BB of BB-19-84 op. Het betaalbewijs legde ik achter de voorruit. Nooit iets van gehoord."

Gepubliceerd in Acties

Vorige week werd bekend dat Amerikaanse geheime diensten (NSA, FBI etc.) in de "strijd tegen terrorisme" vrijwel alle communicatie op het internet monitoren, niet alleen in Amerika maar zelfs wereldwijd. De codenaam voor dit Amerikaanse Big Brother systeem is PRISM. Op jongerenzender FunX werd Vincent Böhre van Privacy First vanmiddag om een reactie gevraagd. Beluister hieronder het hele fragment:

Gepubliceerd in Privacy First in de media
vrijdag, 14 juni 2013 16:30

Big Brother als nieuwe samenlevingsvorm?

Column voorzitter Privacy First 

Schokkend nieuws vorige week vanuit de Verenigde Staten inzake het afluisterschandaal van de Amerikaanse overheid. Het digitale staatsterrorisme onder Obama Bin Laden (het verschilt echt maar 1 letter) is in zijn regeerperiode alleen maar verder geïnstitutionaliseerd en ondermijnt de basis van de democratische rechtsstaat binnen en buiten Amerika. Iedereen als verdachte, massale data-opslag en vervolgens continue, real-time profiling van iedere burger en speciaal de burgers en organisaties die deze regering niet aanstaan. “Vertrouw ons maar, wij vertrouwen u namelijk niet.” Eenzijdige transparantie, de burger zonder enige vorm van privacy, de overheid afgeschermd middels zogenaamde staatsveiligheidsprotocollen en altijd in oorlog met een onbekende vijand, dus “alles is geoorloofd”.

  • Een democratie kenmerkt zich door openbaarheid van bestuur en respect voor het privéleven van burgers. In een dictatuur is het precies andersom: openbaarheid van privéleven en geheim bestuur zijn hier de norm. Hoe democratisch is Amerika tegenwoordig nog? Klokkenluiders die voor basale grondrechten staan en echte patriots in de zin van het woord zijn worden er afgeschilderd als terroristen.
  • Edward Snowden, 29 jaar, staat voor zijn principes en moet nu asiel aanvragen ver buiten de VS.
  • Julian Assange, nu al tijden in een ambassade in Londen, omdat hij wantoestanden heeft gepubliceerd van dezelfde overheid.
  • Waar is de tijd dat dit soort mensen op een voetstuk werden gezet, nog niet zo lang geleden tijdens het Watergate schandaal en de president moest aftreden? Het doet denken aan George Orwell newspeak: alles gewoon omdraaien, ontkennen, liegen en bedriegen. Dit is dan de regering die “change” en “hope” heeft verkocht aan haar eigen bevolking en aan de wereld.

Enkele hoopvolle veranderingen à la Obama:

  • Guantanamo Bay is nog steeds open en herbergt gevangenen die er al jaren zitten en geen vorm van eerlijk proces of uitweg hebben; geheime rechtbanken zijn hier de norm.
  • Overal ter wereld worden ongewenste burgers en onschuldige burgers die er naast staan middels drones zonder enige vorm van proces, rechtsgang, bewijs etc. preventief geëlimineerd en wordt het souvereine luchtruim van buitenlandse staten geschonden. Als er dan een drone neerstort wordt er hard geschreeuwd dat die direct overgedragen dient te worden in plaats van excuses aan te bieden voor schending van internationaal recht.
  • Er worden inmiddels honderden piloten opgeleid voor drones en het op computergame- achtige wijze vermoorden van “verdachten”.
  • Na Echelon, Carnivore en andere dataverzamelingsprogramma’s worden deze nu dus aangevuld door Prism, om zo een “digital life file” van elke burger te kunnen creëren ter analyse van het verleden, het heden en mogelijk toekomstig gedrag en denkwijzen. Mochten deze de overheid niet bevallen dan valt het woord “terrorist” en “lid van een criminele organisatie” direct en wordt een profiling programma opgezet. Deze schaamteloze schending van het recht op een privéleven wordt direct verkocht als terrorismepreventie.
  • Waar voorheen met rede verdachte burgers van een misdrijf middels tussenkomst van een rechter gevolgd konden worden en de controle vooral gericht was op buitenlanders in het eigen land is nu iedere burger zonder toestemming aan de beurt en hebben in de VS al 5 mln overheidsdienaren toegang tot dergelijke classified information. En is het target binnen Prism heel duidelijk de gehele wereld en alle (vormen van) communicatie. Welkom in de nieuwe wereld! Data macht frei!
  • Nu de regering Obama de gegevens heeft worden ze ook direct misbruikt, voor het niet afgeven van vergunningen of extra belastingcontrole bij andersdenkende groeperingen, kortom het ene schandaal na het andere. Privacy First waarschuwt al jaren voor function creep (doelverschuiving) bij dit soort wetgeving en uitvoering. De Patriot Act is hierin de minst patriottische wet (newspeak) sinds het ontstaan van de VS en wordt te pas en te onpas ingezet om grenzeloos misbruikt te worden door de overheid, ook buiten de VS.

Zomaar even een korte greep uit de zaken die naar buiten komen. Wat Privacy First vooral stoort is het ontbreken van enige zelfreflectie en zelfbeheersing bij overheden. “Is het technisch mogelijk? Dan doen we het!” In plaats van de democratische discussie te voeren en een inhoudelijke reactie te geven met verontschuldigingen of het aftreden van de verantwoordelijken wordt direct voor de aanval gekozen en een side-way discussie gestart, exact gelijk aan de WikiLeaks affaire:

  • Alles wordt omgedraaid, de klokkenluiders zijn terroristen en privacy fetisjisten en eigenlijk zwak en gevoelig, eigenschappen die direct uitgeschakeld moeten worden.
  • De vraag direct ombuigen van het onderwerp naar fouten in de organisatie ter eliminering van klokkenluiders; “hoe kan het zijn dat deze klokkenluider niet eerder is gesignaleerd?”
  • Vervolgens direct stigmatiseren van de klokkenluider en roepen dat er nog harder tegen opgetreden zal worden om andere intelligente mensen met een gezond verstand en democratische visie vooral te ontmoedigen ook dergelijke acties te ondernemen.
  • Daarna het stigmatiseren van andersdenkenden en de pers; die schandalige vrije pers die het in zijn hoofd haalt dergelijke zaken te publiceren, er is al een oproep om de pers die met klokkenluiders samenwerkt direct mede te vervolgen. Direct de tegenaanval, hoef je het niet over de inhoud te hebben, wel zo gemakkelijk!
  • Het mag van de wet via de Patriot Act! In plaats van deze wet ter discussie te stellen als er echte patriotten die voor principes staan wandaden naar buiten brengen.
  • Het schaamteloos blijven beweren dat er niks aan de hand is in het delen van gegevens zonder toestemming van burgers van andere landen met als argument dat het wel makkelijk is en dat de overheid wel weet wat goed is voor de burger, dit alles vanuit angstdenken zonder privacyvriendelijk alternatief.

Telkens gaat de overheid de echte discussie uit de weg om de grondbeginselen van de democratische samenleving te versterken vanuit vertrouwen en eigen verantwoordelijkheid te stimuleren bij de burger en waar nodig het bestel aan te passen met technologie ter verbetering van het democratisch proces. De overheid in de Verenigde Staten is net als vele andere overheden volkomen de weg kwijtgeraakt en vergeten dat zij in dienst staat van de burger en de democratische grondbeginselen in plaats van andersom

Privacy First roept alle belangengroepen en overheidsonderdelen op voor een brede maatschappelijke discussie hierin; er zal echt een grondig alternatief voor het organiseren van een democratische samenleving moeten gaan komen in dit digitale tijdperk om overheidsterreur op onschuldige en weerloze burgers te stoppen waar die nu explosief toeneemt. Op deze wijze gaan de westerse democratieën versneld over in totalitaire dictaturen en eindigt onze samenleving in een “elektronisch concentratiekamp”.

Wat is nu nog het verschil tussen een dictatuur of eenpartijstaat à la China en de grote roerganger van het vrije Westen, de VS? Dat het kapitalistische samenlevingen zijn?
Wat is nu nog de boodschap van vooruitgang, vertrouwen en liefde op een samenlevingsmodel dat een hoopvolle toekomst biedt aan de volledig meeparticiperende burger?

Schaalvergroting, afstand crëeren met de burgers, negatieve boodschappen vanuit angst, wantrouwen en zwart-wit denken gaan uiteindelijk geen prettige samenleving vormgeven. Toch is het sinds ‘9/11’ dagelijkse kost. Privacy First heeft jaren geleden al besloten om te kiezen voor een 2000 jaar lang bevochten en inspirerende vrije samenleving en voor de onschuldige burger een streep in het zand te zetten. Hulde aan de klokkenluiders! Wie volgt?

Bas Filippini,
Amsterdam, 14 juni 2013

Gepubliceerd in Columns

Op donderdag 28 februari as. vindt in de Tweede Kamer (vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu) een belangrijk Algemeen Overleg over de OV-chipkaart plaats. Ter voorbereiding van dit Algemeen Overleg bracht Stichting Privacy First vandaag de volgende punten onder de aandacht van relevante Kamerleden:

  1. De “anonieme” OV-chipkaart is niet anoniem, want bevat een uniek identificatienummer in de RFID-chip waarmee reizigers achteraf kunnen worden geïdentificeerd en getraceerd middels koppeling van transactiegegevens. In de optiek van Privacy First vormt dit een schending van twee mensenrechten, namelijk de vrijheid van beweging in combinatie met het recht op privacy, oftewel het klassieke recht om in eigen land vrij en anoniem te kunnen reizen. Graag verneemt Privacy First van uw Kamer en de verantwoordelijke bewindspersoon welke stappen reeds zijn ondernomen ter invoering van een anonieme OV-chipkaart die daadwerkelijk anoniem is, bijvoorbeeld door ontwikkeling van nieuwe chiptechnologie en moderne vormen van encryptie zonder uniek identificatienummer (privacy by design).
  2. Zolang er geen (echte) anonieme OV-chipkaarten en anonieme kortingskaarten bestaan, dienen papieren kaartjes beschikbaar te blijven voor reizigers die anoniem willen kunnen reizen. Tevens dient alsnog een “roze” anonieme kortingskaart voor kinderen en ouderen te worden ingevoerd.
  3. Verplicht in- en uitchecken voor studenten met een studenten OV-chipkaart is in strijd met het recht van studenten om vrij en anoniem te kunnen reizen. Verplicht in- en uitchecken voor studenten dient dan ook te worden afgeschaft.
  4. De geplande “sluiting van de poortjes” op NS-stations vormt een onnodige beperking van de bewegingsvrijheid en kan bij calamiteiten tot gevaarlijke situaties leiden. Ook in individuele gevallen creëert dit onveiligheid, bijvoorbeeld bij kinderen, ouderen, zieke of hulpbehoevende mensen die door familie of vrienden naar het perron begeleid dienen te worden. Privacy First dringt er dan ook met klem op aan om de poortjes te allen tijde open te houden of deze poortjes af te schaffen en te vervangen door anonieme in- en uitcheckpaaltjes.
  5. De huidige bewaartermijnen van OV-chipkaartgegevens dienen tot een absoluut noodzakelijk minimum te worden teruggebracht. Tevens dient aan reizigers de optie te worden geboden om hun reisgeschiedenis op ieder gewenst moment te kunnen wissen.
  6. De OV-chipkaart jaagt reizigers massaal op hoge kosten, hetzij bij de aanschaf ervan, hetzij als men vergeet uit te checken, hetzij indien de kaart of een uitcheckpaaltje defect is, hetzij als men anoniem wenst te kunnen reizen met een papieren kaartje. Graag verneemt Privacy First van uw Kamer en de verantwoordelijke bewindspersoon welke maatregelen genomen zullen worden om het reizen met een OV-chipkaart voordeliger te maken met behoud van privacy.
Gepubliceerd in Mobiliteit
woensdag, 13 februari 2013 15:33

Iedere automobilist wordt potentiële verdachte

Justitie wil alle automobilisten gaan volgen. Stichting Privacy First bereidt juridische stappen voor.

In een verregaand wetsvoorstel wil minister van Veiligheid en Justitie Opstelten de kentekens van alle auto's door middel van cameratoezicht en Automatic Number Plate Recognition (nummerplaatherkenning, ANPR) vier weken gaan opslaan voor opsporing en vervolging. Volgens de huidige regels dienen deze gegevens binnen 24 uur te worden gewist. De vorige minister van Justitie (Hirsch Ballin) was in 2010 van plan om een vergelijkbaar voorstel in te dienen met een bewaartermijn van 10 dagen. Vervolgens verklaarde de Tweede Kamer dit onderwerp echter controversieel. Opstelten doet er met zijn huidige voorstel alsnog een paar scheppen bovenop. Begin 2010 oordeelde het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) dat politiekorpsen zich niet aan de regels hielden door kentekens langer op te slaan dan wettelijk was toegestaan. Volgens het CBP dienen alle kentekens die niet verdacht zijn (zogenaamde "no-hits") direct uit de databases te worden verwijderd. Opstelten gaat hier nu dus lijnrecht tegenin door ook de kentekens van niet-verdachte burgers vier weken op te slaan.

Stichting Privacy First beschouwt het wetsvoorstel van Opstelten als een bedreiging voor de maatschappij. "Iedere burger wordt door deze maatregel een potentiële verdachte. Je moet de overheid vertrouwen, maar die overheid wantrouwt zelf de burger," aldus Privacy First voorzitter Bas Filippini. In een gezonde democratische rechtsstaat dient de overheid onschuldige burgers met rust te laten. Met dit wetsvoorstel overschrijdt de overheid die principiële grens. Het collectief monitoren van alle automobilisten voor opsporing en vervolging is volstrekt disproportioneel en daarmee onrechtmatig.

Indien het parlement dit wetsvoorstel aanneemt zal Privacy First de Nederlandse Staat dagvaarden en de wet onverbindend laten verklaren wegens strijd met het recht op privacy. Indien nodig zullen Privacy First en individuele mede-eisers hiertoe doorprocederen tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Iedere burger die in deze rechtszaak wil participeren kan zich vanaf vandaag bij Privacy First aanmelden o.v.v. “ANPR Proces”.

Gepubliceerd in Cameratoezicht

Deze week stemt de Tweede Kamer over een wetsvoorstel ter afname van 10 vingerafdrukken van alle vreemdelingen (immigranten) voor o.a. opsporing en vervolging. Dit wetsvoorstel dateert oorspronkelijk uit maart 2009, oftewel uit de periode dat de Nederlandse regering louter privacyschendende wetgeving wist te produceren. Stichting Privacy First acht het wetsvoorstel in strijd met het recht op privacy en het verbod van zelf-incriminatie. Hieronder treft u de email aan die Privacy First vanmiddag aan relevante Kamerleden verzond:

Geachte Kamerleden,

Aanstaande dinsdag stemt u over het wetsvoorstel ter uitbreiding van het gebruik van biometrische kenmerken (vingerafdrukken en gezichtsscans) in de vreemdelingenketen. Stichting Privacy First adviseert u hierbij om tégen dit wetsvoorstel te stemmen, met name gezien het disproportionele karakter ervan. Dit blijkt reeds uit het gebrek aan kwantificering van e.e.a. en de relatief lage fraudecijfers zoals die door voormalig minister Gerd Leers (CDA) in zijn nota bij het wetsvoorstel d.d. 13 juli 2012 zijn vermeld.[1] Zoals bij alle mensenrechten vereist ook een inbreuk op het recht op privacy (art. 8 EVRM) in dit verband een harde cijfermatige noodzaak i.p.v. vage vermoedens en wishful thinking. Des te zorgwekkender is het dan ook dat onder dit wetsvoorstel bij iedere vreemdeling maar liefst 10 vingerafdrukken zullen worden afgenomen ‘ter compensatie’ voor het feit dat de biometrische techniek ontoereikend is om met één of twee vingerafdrukken te kunnen volstaan. Of dienen deze 10 vingerafdrukken in werkelijkheid vooral het opsporingsbelang achter het wetsvoorstel...? Vergelijk in dit verband de volgende overwegingen van minister Korthals van Justitie (VVD) d.d. 10 december 2001:

“In antwoord op de vraag van het [CDA] ben ik niet bereid om van alle Nederlanders vingerafdrukken te nemen in het belang van de opsporing. Dit middel is buitenproportioneel gelet op bijvoorbeeld het aantal aangeboden sporenzaken op jaarbasis, in geheel Nederland ca. 10.000. Voorts is het praktisch onuitvoerbaar omdat alle tien de vingers en eventueel de handpalmen moeten worden afgenomen, wil het zinvol zijn voor de opsporing. Dat vergt een te groot beslag op de capaciteit van de politie. Dit nog afgezien van de administratieve verwerking en controle. In het kader van het nieuwe identiteitsbewijs wordt mogelijk een biometrisch kenmerk opgenomen zoals bijvoorbeeld een vingerafdruk. Daar gaat het er om te bepalen dat de bezitter van het identiteitsbewijs ook daadwerkelijk de persoon is die op dat bewijs staat vermeld. Daarvoor is wellicht één vingerafdruk voldoende, dat is echter volstrekt onvoldoende voor de opsporing.”[2]

Met andere woorden: onder het mom van fraudebestrijding wordt met dit wetsvoorstel een centraal opsporingsregister van vreemdelingen (immigranten) gecreëerd, precies zoals dat enkele jaren geleden ook dreigde te gebeuren met de vingerafdrukken van alle Nederlanders. De diverse redenen waarom dit laatste project halverwege 2011 op aandringen van uw Kamer (!) is teruggedraaid acht Privacy First bij u bekend en evenzeer van toepassing op onderhavig wetsvoorstel. Daarnaast heeft dit wetsvoorstel een stigmatiserende werking, aangezien een gehele bevolkingsgroep (in dit geval immigranten) hierdoor bij voorbaat als potentiële verdachte wordt beschouwd. Dit vormt een omkering van de onschuldpresumptie en is in strijd met het verbod van zelf-incriminatie. In die zin vormt dit wetsvoorstel een collectieve schending van zowel art. 6 (nemo tenetur) als art. 8 EVRM (privacy en lichamelijke integriteit). Bij de Paspoortwet leidt dit sinds 2009 tot een Nederlands en Europees sneeuwbaleffect aan rechtszaken. Privacy First hoopt dan ook dat uw Kamer het voortschrijdend inzicht heeft om een herhaling van deze geschiedenis te voorkomen.

Hoogachtend,

Stichting Privacy First 

[1] Zie Nota naar aanleiding van het verslag, Kamerstukken II, 2011-2012, 33192, nr. 6, pp. 2-3, 5-6, 23, 25-27.

[2] Brief van de minister van Justitie (Benk Korthals) d.d. 10 december 2001, Kamerstukken II, 2001-2002, 19637 (Vluchtelingenbeleid), nr. 635, p. 7.

Update 29 januari 2013: het wetsvoorstel (nr. 33192) is vanmiddag helaas door de Tweede Kamer aangenomen (video; zie vanaf 19m36s). D66, SP, ChristenUnie en de Partij voor de Dieren stemden tegen. Lees ook het verslag bij Privacy Barometer en het artikel vandaag in NRC Handelsblad. Volgende halte: Eerste Kamer...

Update 29 jan. 2013, 21.45u: GroenLinks laat weten te hebben willen tegenstemmen en zal het stemverslag laten corrigeren.

Update 30 jan. 2013: bij de regeling van werkzaamheden vandaag is de tegenstem van GroenLinks aan de Tweede Kamer medegedeeld.

Update 31 januari 2013: het artikel in NRC Handelsblad verscheen tevens in NRC Next. Lees ook het artikel vandaag in het Nederlands Dagblad.

Update 8 februari 2013: klik HIER voor de actuele status van dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer.

Update 6 maart 2013: vandaag verzond Privacy First een vergelijkbare versie van bovenstaande email aan de Commissie voor Immigratie & Asiel van de Eerste Kamer.

Gepubliceerd in Wetgeving

"Volgende week behandelt de Eerste Kamer een wetsvoorstel om misstanden in de prostitutiebranche aan te pakken, maar de voorgestelde centrale prostitutie-database kan allerlei nieuwe problemen met zich meebrengen. Daarvoor waarschuwt privacywaakhond Privacy First. Niet alleen zal een verplichte registratie van prostituees tot een verschuiving van prostitutie naar het illegale circuit leiden, het is ook in strijd met het recht op privacy.

"Het betreft hier immers registratie van gevoelige persoonsgegevens. Dit is verboden onder artikel 16 Wbp en vormt een schending van artikel 8 EVRM (Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens )", aldus directeur Vincent Böhre. Die waarschuwt ook voor de stigmatiserende werking die het registreren van prostituees heeft.

Veiligheid
"Bovendien kan de veiligheid van deze registratie onmogelijk worden gewaarborgd en is er het gevaar van function creep. De veronderstelde voordelen van registratie wegen dan ook niet op tegen de risico’s van datalekken, hacking, onbevoegd en onvoorzien gebruik, nu en in de toekomst", merkt Böhre op. "Hieruit vloeien bovendien nieuwe risico’s van misbruik en chantage voort."

Volgens de privacywaakhond hoort bestrijding van criminaliteit en mensenhandel niet via risicovolle registratie van prostituees plaats te vinden, maar door effectievere opsporing, vervolging en berechting van de daders zonder de slachtoffers in gevaar te brengen."

Bron: Security.nl

Gepubliceerd in Privacy First in de media
zaterdag, 27 oktober 2012 17:17

Oproep tegen centrale database prostitutie

Hedenmiddag verzond Stichting Privacy First onderstaande email aan de Eerste Kamer: 

Geachte Eerste Kamerleden,

Onlangs vond de internationale Amsterdam Privacy Conference 2012 plaats. In zijn openingsspeech bij deze conferentie ging Lodewijk Asscher voornamelijk in op het huidige wetsvoorstel regulering prostitutie. Asscher sprak hierbij de verwachting uit dat de beoogde registratie van prostituees zal leiden tot rechtszaken tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Stichting Privacy First deelt deze verwachting. Wij doen hierbij dan ook een dringend beroep op u om het niet zover te laten komen en het wetsvoorstel tijdens de plenaire behandeling op dinsdag 30 oktober as. te verwerpen. Privacy First voert hiertoe de volgende gronden aan:

  1. Verplichte registratie van prostituees zal leiden tot een verschuiving van prostitutie naar het illegale circuit. Daarmee zal dit wetsvoorstel een averechts effect hebben, met alle risico’s van dien voor de betreffende prostituees. De maatschappelijke (rechts)positie van prostituees raakt hierdoor verder verzwakt i.p.v. versterkt.
  2. Verplichte registratie van prostituees is in strijd met het recht op privacy. Het betreft hier immers registratie van gevoelige persoonsgegevens. Dit is verboden onder artikel 16 Wbp en vormt een schending van artikel 8 EVRM.
  3. Registratie van prostituees heeft een stigmatiserende werking. Bovendien kan de veiligheid van deze registratie onmogelijk worden gewaarborgd en is er het gevaar van function creep. De veronderstelde voordelen van registratie wegen dan ook niet op tegen de risico’s van datalekken, hacking, onbevoegd en onvoorzien gebruik, nu en in de toekomst. Hieruit vloeien bovendien nieuwe risico’s van misbruik en chantage voort.
  4. Bestrijding van criminaliteit en mensenhandel dienen niet te geschieden middels risicovolle registratie van prostituees, maar door effectievere opsporing, vervolging en berechting van de daders zonder de slachtoffers in gevaar te brengen. Het is aan de Minister om hiertoe, in overleg met relevante maatschappelijke organisaties, alternatieve privacyvriendelijke instrumenten te ontwikkelen.

Desgevraagd zijn wij graag bereid tot een nadere toelichting op bovenstaande punten.

Hoogachtend,

Stichting Privacy First

Update 30 oktober 2012: vanmiddag uitte de Eerste Kamer zware kritiek op (met name) de privacyaspecten van verplichte registratie van prostituees. Minister Opstelten heeft hierop besloten om zich op e.e.a. te gaan herbezinnen. Daarmee lijkt de registratieplicht van de baan. Verdere behandeling van overige onderdelen van het wetsvoorstel is tot nader order uitgesteld. Klik HIER voor een audio-opname van het Kamerdebat tot het moment van schorsing (mp3, 2u53m, 119 MB).

Update 31 oktober 2012: Klik HIER voor een woordelijk verslag van het debat.

Gepubliceerd in Wetgeving
vrijdag, 21 september 2012 16:59

Aanbevelingen voor kabinetsformatie

Gistermiddag verzond het Platform Bescherming Burgerrechten een brief met aanbevelingen aan informateurs Wouter Bos en Henk Kamp op het terrein van 1) privacy, 2) democratie & rechtsstaat en 3) nieuwe technologieën. De brief is mede-opgesteld en ondertekend door Stichting Privacy First. Speerpunten van Privacy First in de brief zijn de verplichte uitvoering van Privacy Impact Assessments, strikte toetsing van wetgeving en beleid aan nationale en Europese privacywetgeving, de ontwikkeling van privacy by design en privacy enhancing technologies, de instelling van een Constitutioneel Hof en opheffing van het verbod op constitutionele toetsing, actieve openbaarheid van bestuur, vrijwillige i.p.v. verplichte toepassing van biometrie en een verbod op de invoering van mobiele vingerscanners bij de politie. Hieronder volgt de volledige tekst van de brief:

Tweede Kamer der Staten-Generaal
T.a.v. de informateurs
Dhr. drs. W.J. Bos en dhr. H.G.J. Kamp
Postbus 20018
2500 EA Den Haag

Afschrift aan: fractievoorzitters Tweede Kamer

Amsterdam, 20 september 2012
Betreft: aanbevelingen van het Platform Bescherming Burgerrechten t.b.v. kabinetsformatie

Geachte heren,

Graag willen wij u als Platform Bescherming Burgerrechten een aantal aanbevelingen voorleggen die drie terreinen bestrijken, namelijk 1) privacybeschermende wetgeving en maatregelen, 2) onderwerpen die de democratische rechtsstaat betreffen en ons aller persoonlijke vrijheid en burgerrechten raken en 3) nieuwe technologieën en daaraan verbonden risico’s voor de privacy.

De laatste jaren is in Nederland een tendens te bespeuren waarbij ieder maatschappelijk probleem met een standaard-recept lijkt te worden benaderd, namelijk meer digitale registratie, meer koppeling van bestanden en centrale ontsluiting van systemen en databanken die voor steeds meer functionarissen en derde partijen toegankelijk worden, inperking van professionele autonomie, preventieve controle en profiling.

Het lijkt erop of men, vooral in de politiek, gevoed door media en de vox populi voorzover ook weer beïnvloed door de media, in deze instrumenten een beheersing van de samenleving ziet die tot meer orde en rust en veiligheid zou moeten leiden.

Naar onze mening is het omgekeerde nu steeds vaker het geval.

Digitalisering brengt namelijk met zich mee dat de hoeveelheid gegevens die over iedere burger wordt opgeslagen steeds groter, onoverzichtelijker en onbeheersbaarder wordt. Dit geldt des te meer voor gegevens die foutief zijn ingevoerd, verkeerd gekoppeld of verouderd zijn.

Met de exponentiële toename van digitale registraties nemen de risico’s van datalekken navenant toe en ontstaan nieuwe vormen van identiteitsfraude en -diefstal. Daarmee wordt de onveiligheid van digitale systemen een onveiligheid die burgers direct bedreigt. Daarnaast is er een risico dat burgers door digitale profilering verworden tot hun digitale ‘dubbelgangers’. De autonomie van de vrije en participerende burger die zo belangrijk is in een democratische rechtsstaat komt daarmee ernstig in gevaar.

Terug naar een maatschappij zonder internet of digitale bestanden is echter iets wat wij geenszins voorstaan en is inhoudelijk onmogelijk.

Echter een verstandig gebruik van technische middelen, waaronder dataopslag en biometrie en andere technische verworvenheden, zal noodzakelijk zijn willen wij onze democratische rechtsstaat met de bijbehorende grondrechten overeind houden.

Juist in deze tijd van onvoorziene technische mogelijkheden moeten wij ons eens temeer realiseren hoe belangrijk de grondbeginselen van onze samenleving zijn. Iedere keer zal dan ook een afweging moeten plaatsvinden waar de grenzen van het toelaatbare liggen en hoe eventuele alternatieven in de menselijke sfeer zoals meer persoonlijke controles maar ook hulp en dienstverlening wenselijk dan wel noodzakelijk zijn.

Daartoe hebben wij de volgende aanbevelingen geformuleerd:

PRIVACY

1. De principes van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit dienen een bepalende rol te spelen bij de opstelling van alle wetgeving en beleid die een inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer.
2. Bij alle wetgeving en beleid die de persoonlijke levenssfeer kan aantasten dient een onafhankelijke Privacy Impact Assessment (PIA) te worden uitgevoerd.
3. Privacy by design moet als uitgangspunt gelden bij alle ICT-projecten die betrekking hebben op de verwerking van persoonsgegevens en in het verlengde daarvan de persoonlijke levenssfeer van burgers. De ontwikkeling van privacy enhancing technologies (PET) krijgt hoge prioriteit.
4. De Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) en relevante bepalingen van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens alsmede het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie dienen strenger te worden gehandhaafd.
5. Er dient een universele opt-out mogelijkheid te zijn bij de verwerking en koppeling van persoonsgegevens en biometrie, noodzakelijke uitzonderingen daargelaten.[1]
6. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) dient meer middelen en bevoegdheden te krijgen, waaronder een boetebevoegdheid. Burgers dienen een klachtrecht bij het CBP te krijgen.
7. Het DDJGZ (Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg, voormalig EKD) blijft uitsluitend een medisch dossier met de daaraan verbonden privacy-eisen.

DEMOCRATIE & RECHTSSTAAT

8. Er dient een Constitutioneel Hof te komen. Tevens dient het verbod op constitutionele toetsing en het verbod van direct beroep tegen algemeen verbindende voorschriften (art. 8:2 Awb) te worden afgeschaft.
9. Er dient een publiek debat te komen over de noodzaak van beperking van grondrechten.[2]
10. De overheid dient vier algemene mensenrechtelijke plichten opnieuw in acht te nemen, te weten het Naleven, Beschermen, Verwezenlijken en Promoten van alle mensenrechten, inclusief de burgerrechten.
11. Het primaat van de formele wetgever dient in ere te worden hersteld. Er moet zeer voorzichtig worden omgesprongen met holle kaderwetgeving die middels AMvB’s en ministeriële regelingen moet worden ingevuld en waarbij in de praktijk van de uitvoering de privacy in het geding kan raken.[3]
12. Bij alle wetgeving en beleid dienen de onschuldpresumptie en het verbod op zelfincriminatie (nemo tenetur) weer als uitgangspunt te gelden.
13. Er wordt een onderzoek of parlementaire enquête naar de kosten van de controlestaat ingesteld. Naar aanleiding van dat onderzoek zouden de kosten naar verhouding beperkt moeten worden.[4]
14. Het College voor de Rechten van de Mens dient meer financiële middelen en volledige procesbevoegdheid te krijgen.
15. De overheid dient transparanter te worden door modernisering en versterking van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Wob krijgt als uitgangspunt actieve openbaarheid van bestuur in plaats van de huidige passieve openbaarheid.
16. Er dient meer transparantie te komen bij de Raadsgroepen en werkgroepen van de Europese Unie.
17. Er dient een openbaar overzicht te komen van het stemgedrag van ieder Kamerlid gedurende zijn/haar gehele politieke loopbaan.
18. Er dient meer aandacht te worden besteed aan mensenrechteneducatie, waaronder voorlichting over de risico’s van het afstaan van je persoonsgegevens aan derde partijen.

NIEUWE TECHNOLOGIEËN

19. Niet alles wat technisch mogelijk is, dient ook te worden toegepast. Er dienen heldere grenzen te worden gesteld aan de inzet van nieuwe controle-technologieën. Technologie behoort de vrije mens en de vrije samenleving te dienen in plaats van andersom.
20. Van biometrische registratie mag slechts sprake zijn op vrijwillige basis.
21. Openbaar cameratoezicht met gezichtsherkenning, geluidsopnamen op gespreksniveau en automatische gedragsprofilering dienen te worden verboden.
22. Er worden geen mobiele vingerscanners bij de politie ingevoerd.

Wij hopen u met deze aanbevelingen van dienst te zijn en zijn graag tot een nadere toelichting bereid.

Namens het Platform Bescherming Burgerrechten, verblijf ik,
Hoogachtend,

Vincent Böhre
voorzitter Platform Bescherming Burgerrechten

Namens de volgende Platformdeelnemers:
Humanistisch Verbond
Stichting KDVP
Stichting Meldpunt Misbruik ID-plicht
Ouders Online
Stichting Privacy First
Burgerrechtenvereniging Vrijbit
Jacques Barth (vanuit Stichting Brein & Hart i.o.)
Joyce Hes (adviseur Platform Bescherming Burgerrechten)
Kaspar Mengelberg (vanuit DeVrijePsych)

[1] Opt-out mogelijkheden zouden onder meer mogelijk moeten zijn bij: a) DBC-systematiek in de GGZ, b) alle vormen van centrale registratie en c) alle vormen van gebruik van biometrie. Als aantekening hierbij willen we stellen dat we als eerste prioriteit hebben om überhaupt voorzichtig te zijn met koppeling van bestanden en het gebruik van biometrie en centrale registraties, waar alternatieven zouden moeten worden overwogen.
[2] Op dit moment wordt de aantasting van grondrechten bijna als vanzelfsprekendheid doorgevoerd in het kader van bijvoorbeeld fraudebestrijding (sociale zekerheid) of kostenreductie (GGZ) waarbij de professionele autonomie en het vertrouwensbeginsel tussen behandelaar en patiënt worden aangetast, of bij “gewone” bureaucratische controle (onderwijs, politie e.d.). Naar onze mening wordt het tijd hierover een publiek debat te voeren waarin een bureaucratisch centralisme in combinatie met de zogenaamde marktwerking en instrumentalisme wordt gelegd naast een type benadering waarin professionele autonomie en grondrechten weer centraal staan.
[3] Nu zien we meer dan eens dat er sprake is van “vermijding” van formele wetgeving. De Tweede en Eerste Kamer moeten genoegen nemen met vage beloftes van een minister ‘dat het allemaal wel goed komt’ of zelfs soms aantoonbare onjuistheden. Dat wreekt zich met name op het terrein van de privacy. Als namelijk in de praktijk van de uitvoering een spanning gaat optreden met de Wbp kan de wetgever niet meer zo makkelijk en zeker niet met terugwerkende kracht alsnog gaan ingrijpen. Ook in dit verband kan een Privacy Impact Assessment nuttig zijn.
[4] Bart de Koning geeft een schatting van deze kosten in 2008 van 3,5 miljard euro in zijn boek Alles onder controle. Als we echter ook de immateriële kosten zouden berekenen van alle (eerstelijns) professionals die gedwongen worden een groot deel van hun tijd aan administratieve en inefficiënte controle-eisen te besteden wordt de rekensom veel groter.

Gepubliceerd in Wetgeving

Stichting Privacy First organiseert regelmatig borrels annex thema-avonden voor onze vrijwilligers, donateurs en experts uit ons netwerk van journalisten, wetenschappers, ICT’ers en juristen. Sinds juni 2011 vinden deze avonden gemiddeld eens per kwartaal plaats ten kantore van Privacy First in het voormalige Volkskrantgebouw in Amsterdam. Thema’s waren tot nu toe o.a. privacy in Nederland (spreker: Bart de Koning), biometrie (Max Snijder) en profiling door de overheid (Quirine Eijkman en André Hoogstrate). Ook waren er boekpresentaties door Dimitri Tokmetzis (De digitale schaduw) en Adriaan Bos (Advocaat van de waarheid). Op donderdagavond 13 september jl. was er sprake van een heuse primeur: een lezing over de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en het recht op privacy door niemand minder dan het Hoofd van de AIVD zelf, de heer Rob Bertholee. (Klik HIERpdf voor onze eerdere uitnodiging aan relaties. Wilt u voortaan ook een uitnodiging ontvangen? Mail ons!) De essentie van de lezing van de heer Bertholee verscheen de volgende ochtend op de website van de AIVD; klik HIER. Naar aanleiding van de lezing verscheen vandaag tevens een artikel in de Telegraaf. Hieronder volgt onze verkorte weergave van de (ruim twee uur durende) lezing en discussie door Bertholee met het publiek.

Gemeenschappelijk doel: vrijheid in een open democratische samenleving

De avond begint met een korte introductie door Privacy First voorzitter Bas Filippini. In de optiek van Filippini strijden Privacy First en de AIVD eigenlijk voor hetzelfde doel, namelijk vrijheid in een open democratische samenleving, weliswaar vanuit verschillend perspectief. Rob Bertholee beaamt dit en zegt dat hij zich hier vanavond, in tegenstelling tot wat sommige mensen misschien denken, niet in het hol van de leeuw waant. Na een lange carrière in de landstrijdkrachten is Bertholee inmiddels 9 maanden werkzaam als Hoofd van de AIVD. Het beeld dat hij al snel van de AIVD kreeg was dat van een professionele organisatie met mensen die worden gedreven door idealen, zo vertelt hij. Zowel de AIVD als de MIVD hebben dagelijks te maken met risico’s en bedreigingen van de nationale veiligheid en de democratische rechtsorde, oftewel met bedreigingen van de manier waarop wij gewend zijn te leven met alle borgingen voor onze vrijheden van dien. Als gevolg van internationalisering en technologisering nemen die dreigingen en risico’s toe in aantal, impact en bereik. Een voorbeeld is het internet dat zowel een positieve kant als een schaduwzijde heeft.Rob Bertholee


Veiligheid is geen grondrecht

De AIVD heeft twee hoofdtaken: inlichtingen en veiligheid. Veiligheid is formeel echter geen grondrecht, zo merkt Bertholee terecht op. Wel heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in haar jurisprudentie aangegeven dat Staten verplicht zijn alle redelijke maatregelen te nemen tegen levensbedreigende situaties, aldus Bertholee. De Raad van Europa heeft dit vervolgens bevestigd met de zogeheten Guidelines on human rights and the fight against terrorism. Waar de focus van Privacy First ligt op de bescherming van het individu, zo ligt de focus van de AIVD op de bescherming van de gemeenschap van individuen. Daartussen zit een trade-off: ter bescherming van de gemeenschap dient soms een inbreuk op de rechten van een individu te worden gemaakt. Bertholee noemt vervolgens enkele taken van de AIVD waarbij geen sprake is van inbreuk op de privacy, namelijk 1) bij persoonlijk veiligheidsonderzoek en 2) bij het bevorderen van beschermingsmaatregelen bij personen, organisaties en bedrijven, bijvoorbeeld i.v.m. spionage. Bij de uitvoering van persoonlijke veiligheidsonderzoeken en bij de taak onder (2) mag de AIVD immers geen bijzondere inlichtingenmiddelen inzetten (volgens de wet). En juist bij die inzet is er sprake van inbreuk op de privacy.

Een relevant onderdeel van de AIVD is het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV), dat de Rijksoverheid ondersteunt bij de beveiliging van bijzondere informatie. Het NBV evalueert beveiligingsproducten en speelt ook een rol in de ontwikkeling ervan. Hier worden bijvoorbeeld USB-sticks voor de overheid getest tegen datalekken. Verder is er de politieke inlichtingentaak van de AIVD in het buitenland, “die weliswaar de privacy van mensen aantast, maar niet hier te lande”. En tenslotte is er nog de taak van het maken van dreigingsanalyses voor personen (bijvoorbeeld politici), organisaties of evenementen. Een taak van de AIVD waarbij de privacy in Nederland wél in het geding komt betreft het onderzoek naar “bedreigingen van de nationale veiligheid, het voortbestaan van de democratische rechtsorde en andere, gewichtige belangen van de Staat”. Dit onderzoek vindt allereerst plaats middels open bronnen (media, internet etc.), maar kan (vervolgens) ook geschieden door het volgen, observeren of afluisteren van mensen of het binnendringen van virtuele of fysieke ruimtes. Bertholee benadrukt in dit verband de hoge mate waarin elke medewerker van de AIVD doordrongen is van “het wezen” van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv2002). “Als burger voelde ik mij redelijk gerustgesteld vanaf het moment dat ik inzicht kreeg in wat de dienst eigenlijk deed en kon en mocht doen, en hoe de overheid controle uit kon blijven oefenen op een dienst als de AIVD,” zegt Bertholee. “U hoeft mij niet te geloven, maar ik wilde dit toch even met u delen,” grapt hij. Dan stellig: “onze taken en bevoegdheden zijn allemaal strak omschreven in de wet.”Rob Bertholee

Wettelijk kader

Op het vlak van terrorismebestrijding gaat de aandacht van de AIVD momenteel vooral uit naar (potentiële) jihadisten en radicale eenlingen zoals Breivik. Bertholee vindt het zorgwekkend dat dergelijke eenlingen lastig op te sporen zijn, hoewel relevante informatie soms wel voorhanden is, bijvoorbeeld bij zorginstellingen of de politie. Een lastig dilemma is dan of zaken voorkomen hadden kunnen worden door informatie nationaal en internationaal te “correleren”, en welke risico’s je als maatschappij wilt aanvaarden met behoud van de privacy, aldus Bertholee. Hij kan zich echter ook voorstellen dat correlatie (koppeling) en internationale uitwisseling van gegevens door de burger ervaren wordt als “Big Brother” en dat men zich daar zorgen om maakt. Als burger maakt Bertholee zich daar zelf ook zorgen over. Waar ligt de balans tussen de bescherming van het individu en de bescherming van de gemeenschap? Elke bijzondere bevoegdheid van de AIVD is verankerd in de Wiv2002. En elke bijzondere bevoegdheid maakt een inbreuk op de privacy. De meest simpele bijzondere bevoegdheid is het praten met mensen (art. 17 Wiv2002). Voor elke bijzondere bevoegdheid in de Wiv2002 gelden de eisen van 1) noodzakelijkheid, 2) proportionaliteit en 3) subsidiariteit. Bijzondere bevoegdheden kunnen dan ook pas worden ingezet indien open bronnen (internet etc.) ontoereikend zijn. De AIVD dient zich telkens af te vragen: is het per se noodzakelijk? En weten we heel zeker dat er geen lichter middel is? De uitoefening van die bevoegdheden is achteraf controleerbaar. Op het openen van brieven na (dat valt onder de Postwet) komt er echter geen rechter-commissaris aan te pas. Voor de inzet van ieder bijzonder inlichtingenmiddel is wel toestemming nodig. Die wordt verleend door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) of namens de minister door het Hoofd van de AIVD. Iedere nieuwe medewerker van de AIVD krijgt bovendien een basisopleiding, waarbij men onder meer goed in de Wiv2002 raakt ingevoerd. Bertholee vertelt in dit verband een interessante anekdote: eens in de zoveel tijd nodigt de AIVD een aantal journalisten, parlementariërs of juristen uit om samen een casus te behandelen. Daarbij blijken de niet-AIVD’ers meestal eerder geneigd tot het inzetten van bijzondere bevoegdheden dan de medewerkers van de AIVD zelf. Desgevraagd antwoordt Bertholee overigens dat hij de Wiv2002 persoonlijk aan minister Spies (BZK) heeft toegelicht, reeds anderhalf uur nadat zij door Koningin Beatrix was beëdigd. “Geen eigen spelregels, maar alleen datgene wat er in de wet staat,” aldus Bertholee. Hij vertelt verder over het proces waarlangs een bijzondere bevoegdheid wordt ingezet: dat begint met de medewerker die voor een AIVD-onderzoek een bijzondere bevoegdheid wil inzetten. Die medewerker dient dat schriftelijk te motiveren. Daar kijkt een operationeel AIVD-jurist naar. Vervolgens gaat het naar de leidinggevende. Daarna komt het bij Bertholee. En daarna komt het bij de Minister. Zo gaat het geval voor geval, telkens met inachtneming van de vereisten van de Wiv2002. Bij het vragen om informatie door de AIVD aan burgers mag overigens geen sprake zijn van enige vorm van druk. Hetzelfde geldt voor het vragen van informatie aan journalisten: journalisten zijn geheel vrij om daar wel of niet aan mee te werken. “Als een journalist er niet aan wil meewerken, dan is dat jammer voor de AIVD, maar daar houdt het mee op,” stelt Bertholee. E.e.a. wordt echter wel vastgelegd in een gespreksnotitie, aangezien voor de AIVD alles controleerbaar moet zijn.

Toezichtsmechanismen

Bertholee vertelt over het stelsel van controle op de AIVD waarin een aantal instanties ieder hun eigen rol spelen. Allereerst is er de parlementaire commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (“commissie Stiekem”), bestaande uit alle fractievoorzitters. Daarnaast is er de (openbare) Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken. Ter controle van de rechtmatigheid van de taakuitvoering van de AIVD is er bovendien de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD); dit onafhankelijke toezichtsorgaan bestaat voornamelijk uit juristen. Volgens Bertholee was de beoordeling van de AIVD door de CTIVD de laatste jaren overwegend positief. Daarnaast is er ook nog een rol voor de Algemene Rekenkamer ter controle van de (geheime) begroting van de AIVD. Zowel de CTIVD als de Algemene Rekenkamer krijgen overal toegang toe.

Herziening Wiv2002

Wat eventuele herziening van de Wiv2002 betreft merkt Bertholee op dat de huidige wettelijke ruimte voor de AIVD voldoende is en dat hij niet meer bevoegdheden nodig heeft. Wel vindt hij het “bijzonder” dat de Wiv2002 in sommige aspecten gerelateerd is aan de Postwet en aan de Telecomwet, waardoor voor het openen van een brief door de AIVD toestemming van de rechter-commissaris nodig is terwijl diezelfde toestemming niet nodig is voor het onderscheppen en openen van een email. De wetgeving is dus technologie-afhankelijk en “daar moet je iets aan doen”, meent Bertholee. Op het terrein van SIGINT (Signals Intelligence) heeft de CTIVD overigens voorgesteld om de wetgeving aan te passen. Verder zou het parlement binnenkort de Wiv2002 kunnen gaan evalueren. Hete hangijzers lijken momenteel een mogelijk verbod van het inzetten van journalisten als informanten en meer controle op de doelmatigheid (effectiviteit) van de AIVD. Lastig aan dit laatste aspect is echter dat de effectiviteit van een organisatie als de AIVD zich soms moeilijk laat meten; dit hangt samen met de aard van het werk en het type dreigingen dat afgewend wordt. Bertholee: “Ik accepteer dat het leven bepaalde risico’s heeft. De vraag is echter of de maatschappij het wil. Hoeveel doden per jaar vindt u acceptabel?”

Geen Big Brother

Geconfronteerd met een vraag vanuit het publiek over nieuwe, voorspellende technieken en het effect dat dit kan hebben op maatschappelijk gedrag stelt Bertholee “geen voorstander te zijn van Big Brother. Er zijn grenzen aan wat je wel en niet kunt doen. Dat heeft ook te maken met de risico’s die je bereid bent te lopen als maatschappij.” Op een andere vraag vanuit het publiek antwoordt Bertholee dat een bijzondere bevoegdheid slechts mag worden toegepast zolang er een noodzaak toe is. Vervalt de noodzaak (c.q. de aanleiding of dreiging), dan vervalt ook de bevoegdheid. De CTIVD let daar ook op. Vervolgens geldt er 5 jaar na dato een notificatieplicht aan de betreffende burger, tenzij dit relevante bronnen of een huidige modus operandi zou kunnen onthullen. Tot op heden is deze notificatieplicht echter nog niet gebruikt. Bertholee vraagt zich bovendien af of een dergelijke notificatie niet juist een aanslag op iemands privéleven zou kunnen vormen indien er bij de betreffende persoon helemaal niets aan de hand was.Rob Bertholee

Internationale uitwisseling

Op internationale uitwisseling van inlichtingen tussen de AIVD en buitenlandse diensten blijft de Wiv2002 van toepassing, antwoordt Bertholee desgevraagd. Daarnaast geldt er ook een internationale code of conduct. Uitwisseling wordt van geval tot geval en van land tot land beoordeeld. Tevens wordt bij uitwisseling aangegeven wat er met de betreffende inlichtingen mag gebeuren. In het internationale verkeer houdt men zich daar redelijk goed aan, aldus Bertholee. In sommige gevallen (lees: landen) kan uitwisseling echter een dilemma vormen…

Grens ligt bij geweld

Op een vraag in hoeverre activisten in AIVD-dossiers voorkomen antwoordt Bertholee dat de AIVD in principe geen onderzoek doet naar activisten. Bertholee: “Wat iemand denkt maakt ons niets uit. Wij zijn niet de moraalridders van Nederland. Pas op het moment dat er geweld aan te pas komt, oproepen tot geweld, duidelijke intenties tot geweld, radicalisering, dan voelen wij ons betrokken.”

Actuele risico’s

Bertholee benadrukt tijdens de discussie met het publiek tevens dat het doel van de AIVD niet is om zoveel mogelijk informatie te verzamelen. Het doel is om de juiste informatie te verzamelen om een dreiging te kunnen afwenden. Niet de AIVD, maar de industrie vormt daarbij een drijvende kracht achter de ontwikkeling van nieuwe informatietechnologie die helaas ook in minder democratische landen wordt ingezet. Desgevraagd erkent Bertholee tevens het risico van een overvloed aan data waarin een dienst als de AIVD kan ‘verzuipen’. Biometrie is zo'n ontwikkeling van nieuwe technologie. Hierdoor wordt het lastiger om een valse identiteit aan te meten, zowel voor mensen die kwaad willen als voor agenten van de AIVD zelf. Verder is privatisering van inlichtingenwerk riskant, met name door het ontbreken van wettelijke checks & balances.

Tenslotte

Bertholee eindigt zijn lezing door nog eens te benadrukken dat de AIVD 1) geen dossiers van iedereen bijhoudt, 2) niet iedereen onder de tap houdt, 3) niemand neerschiet, 4) niemand arresteert, 5) niemand klemrijdt, 6) niemand martelt, 7) niet elke computer hackt, 8) geen handhavende bevoegdheden heeft, 9) geen druk op mensen uitoefent en 10) geen journalisten ronselt. Hierna sluit Privacy First voorzitter Filippini de avond af en nodigt alle aanwezigen uit voor de borrel met muziek.

Overhandiging boek 'De digitale schaduw' en fles wijn door Bas Filippini aan Rob Bertholee

 

Naschrift Privacy First: zoals internationale vrede en veiligheid vaak gebaat zijn bij dialoog tussen “opponenten”, zo geldt dit in eigen land ook voor een goede verstandhouding tussen de overheid en burgerrechtenorganisaties als Privacy First. In die zin hebben wij deze avond als zeer waardevol beschouwd en hopen wij dat ook de AIVD het voor herhaling vatbaar acht!

screenshot AIVD website 14 sept. 2012

Update 27 september 2012: naar aanleiding van bovenstaande lezing verscheen vandaag een tweede artikel in de Telegraaf.

Gepubliceerd in Metaprivacy
Pagina 6 van 9

Onze Partners

logo Voys Privacyfirst
logo greenhost
logo platfrm
logo AKBA
logo boekx
logo brandeis
 
banner ned 1024px1
logo demomedia
 
 
 
 
 
Pro Bono Connect logo 100
IIR banner

Volg ons via Twitter

twitter icon

Volg onze RSS-feed

rss icon

Volg ons op LinkedIn

linked in icon

Volg ons op Facebook

facebook icon