Snapchat onder vuur
De Europese Commissie is een officieel onderzoek gestart naar Snapchat. En dat is geen symbolische stap, maar een serieuze test voor hoe streng Europa sociale media gaat reguleren. De wind lijkt wat dat betreft te draaien. In de VS heeft een jury recent bepaald dat Meta en Google aansprakelijk zijn voor sociale media verslaving, vanwege de mentale problemen bij gebruikers die veroorzaakt worden door het verslavende ontwerp. In Nederland bepaalde de rechter onlangs dat Meta haar gebruikers bij Instagram en Facebook de mogelijkheid moet bieden om een tijdlijn te kiezen die niet gebaseerd is op profilering. In een andere recente Nederlandse zaak verbood de rechter aan AI-chatbot Grok (X) om deepfake-naaktfoto’s te genereren.
Nu wordt Snapchat vanuit de EU onder de loep genomen en beoordeeld aan de hand van de verplichtingen die de Europese Digital Services Act (DSA) oplegt aan grote platformen. Belangrijk uitgangspunt van de DSA is dat platforms een hoog niveau van bescherming voor jongeren moeten waarborgen.
Snapchat
Snapchat is al jaren één van de populairste apps onder jongeren. Even snel een foto sturen, een bericht dat vanzelf verdwijnt; het platform voelt laagdrempelig en snel. Aanmelden is eenvoudig. Dat maakt Snapchat tot het favoriete platform, ook voor de allerjongsten, kinderen in de basisschool-leeftijd. In Nederland gaat het om miljoenen actieve gebruikers die de app meerdere malen per dag openen. Het eenvoudige gebruik van Snapchat is echter niet alleen aantrekkelijk voor de goedbedoelende gebruikers maar juist ook voor anderen. Daar komen de zorgen vandaan.
Van klacht naar Europees dossier
Het startpunt van het onderzoek is een individuele klacht. Een Nederlandse longarts sloeg alarm over vape-dealers op Snapchat. De klacht werd in eerste instantie in behandeling genomen door de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en groeide uit tot een breder Europees dossier, waarbij de vraag centraal staat of Snapchat voldoet aan de verplichtingen uit de DSA, met name als het gaat om de bescherming van minderjarigen.
Leeftijdsverificatie
Eén van de belangrijkste aandachtpunten in het onderzoek[1] is leeftijdsverificatie. In de Snapchat voorwaarden staat dat gebruikers minimaal 13 jaar moeten zijn voordat zij gebruik mogen maken van de app. Snapchat werkt op basis van wat de gebruiker zelf verklaart: gebruikers vullen hun geboortedatum in en krijgen vervolgens toegang tot het platform. Volgens de Europese Commissie zijn de maatregelen van Snapchat onvoldoende. In de DSA-richtsnoeren[2] voor de bescherming van minderjarigen is expliciet benoemd dat het zelf opgeven van de leeftijd geen betrouwbare methode is.
Bij leeftijdsverificatie gaat het overigens niet alleen om het actief weren van kinderen onder de minimumleeftijd, maar ook om het aanpassen van content wanneer het minderjarigen betreft.
De platformaanbieders zijn al vaker aangesproken op de wijze waarop leeftijdsverificatie in de praktijk wordt uitgevoerd. Ze verschuilen zich tot nu toe achter technische obstakels en wijzen naar elkaar. Om de technische bezwaren te ondervangen is er op initiatief van de Commissie inmiddels een app ontwikkeld waarmee gebruikers kunnen bewijzen dat ze oud genoeg zijn voor toegang tot bepaalde sites, zonder dat hun privacy in het geding komt (aldus de Commissie).[3]
Het onderzoek naar Snapchat en de daaruit voortvloeiende conclusies kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het aangescherpt inzetten op effectieve leeftijdsverificatie door aanbieders. Tegelijkertijd brengt leeftijdsverificatie ook nieuwe risico’s met zich mee, waarvoor al jaren gewaarschuwd wordt door maatschappelijke organisaties (waaronder Privacy First) en wetenschappers.[4]
Ontwerpkeuzes en dark patterns
Een ander punt van zorg met betrekking tot Snapchat gaat over de manier waarop het platform is ingericht. Onder zowel de DSA als AVG geldt dat systemen standaard veilig en privacyvriendelijk moeten zijn ingericht (privacy by design). Bij Snapchat is dat niet vanzelfsprekend. Gebruikers worden actief gestimuleerd om nieuwe contacten toe te voegen en kunnen relatief eenvoudig in contact komen met onbekenden.
Ook kijkt de Europese Commissie kritisch naar zogeheten dark patterns. De DSA verbiedt interfaces die gebruikers misleiden of sturen op een manier die hun keuzevrijheid ondermijnt.
Illegale content en misbruik
Een belangrijk aandachtspunt bij Snapchat is de aanwezigheid van illegale en schadelijke activiteiten op het platform. Signalen wijzen op handel in drugs en de verkoop van vapes en alcohol aan minderjarigen. Daarnaast is er het risico van grooming, waarbij volwassenen zich voordoen als minderjarigen om contact met hen te kunnen leggen.
Dit geldt niet alleen voor Snapchat. Sociale media in zijn algemeenheid vormen een vijver voor jongeren die illegaal een zakcentje willen verdienen. In Nederland geeft zo’n 6 procent van de jongeren tussen de 16 en 27 jaar aan voor ‘klusjes’ via sociale media te zijn benaderd. 1 op de 5 jongeren in dezelfde leeftijdscategorie zegt weleens een oproep te hebben gezien voor drugs- of geweldsdelicten, zo blijkt uit een recent gepubliceerd onderzoek.[5]
De verplichting om illegale praktijken en content aan te pakken volgt uit de DSA. Het gaat daarbij niet alleen om reageren op meldingen, maar om structurele maatregelen, zoals moderatiesystemen, detectiemechanismen en risicobeoordelingen. Juist op dat punt lijkt de Europese Commissie te betwijfelen of Snapchat dat voldoende doet.
Onderzoek en handhaving
Met het openen van het onderzoek heeft de Europese Commissie verregaande bevoegdheden op basis van de DSA. De Commissie kan informatie opvragen, inspecties uitvoeren en uiteindelijk sancties opleggen. Daarnaast kan Snapchat worden verplicht om zijn systemen aan te passen of bindende toezeggingen te doen. Dit maakt het onderzoek tot een belangrijk handhavingsmoment binnen de Europese platformregulering.
Verder dan Snapchat
Deze zaak is breder dan één platform. Het is een concrete test van hoe de DSA in de praktijk wordt toegepast. Als Snapchat daadwerkelijk de DSA heeft geschonden, kan de boete oplopen tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet.
De ingeslagen weg is duidelijk. De bescherming van minderjarigen staat centraal en platforms moeten actief laten zien dat zij die verantwoordelijkheid nemen. De combinatie van DSA, AVG en aanvullende richtsnoeren legt de lat voor online veiligheid van jongeren terecht hoog. Het onderzoek van de Commissie is een mooi begin van de lente.
[1] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_26_723
[2] Commission publishes guidelines on the protection of minors | Shaping Europe’s digital future
[3] European age verification app to keep children safe online – European Commission
[4] Zie bijvoorbeeld https://edri.org/our-work/open-letter-the-dangers-of-age-verification-proposals-to-fundamental-rights-online/ en https://blog.xot.nl/2026/04/09/online-age-assurance-raises-thorny-questions/index.html.
[5] Het betreft een onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), de Erasmus Universiteit Rotterdam en het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, https://www.politieenwetenschap.nl/publicatie/de-rol-van-sociale-media-bij-de-betrokkenheid-van-jongeren-bij-zware-drugs–en-geweldscriminaliteit
